niedziela, 28 lipca 2019

Czyste Powietrze - ile i na co można zdobyć. Warunki udziału w programie.


Czyste Powietrze - ile i na co można zdobyć. Warunki udziału w programie.


Czystego Powietrza ciąg dalszy! Mój ostatni wpis na ten temat dotyczył prawidłowego wypełnienia wniosku i uzyskał liczbę wyświetleń, która przekroczyła moje najśmielsze oczekiwania. Wnioskuję więc, że temat jest na czasie i warto go kontynuować. (wpis znajdziecie tu: link)

Wniosek już wypełniony i złożony, więc teraz przyjrzymy się szczegółom programu, czyli: jaki styropian, jakie okna, jaki kociołek, czy może pompa lub fotowoltaika. Krótko mówiąc, podpowiem Wam, jak dobierać sprzęt, ludzi i materiały, które spełnią wymogi programu "Czyste Powietrze".

Uwaga! Niniejszy wpis uwzględnia zmiany w programie, które obowiązują od dnia 29 lipca 2019 r.

Koszt kwalifikowany a koszt niekwalifikowany

Po pierwsze, wyjaśnijmy sobie te dwa pojęcia, które będą się przewijały przez cały mój wpis i, z którym beneficjenci programu będą się stykać na wszystkich jego etapach. Otóż, kosztem kwalifikowanym jest poniesienie wydatku związanego z termomodernizacją domu (w tym wymianą źródła ciepła), który spełnia jednocześnie wszystkie poniższe warunki:
  1. Jest ponoszony na produkt lub usługę, która spełnia wymogi programu - o tym właściwie będzie wszystko, co poniżej,
  2. Mieści się w limicie ogólnym kosztów kwalifikowanych (dotyczy dotacji: od 7000 do 53000 zł) i limitach jednostkowych, oddzielnych na każdy koszt - o tym też będzie niebawem.
  3. jest ponoszony w tzw. okresie kwalifikowalności - czyli (wg zasad programu obowiązujących w dniu publikacji tego wpisu), od 1.01.2018 do 30.06.2029, przy czym:
  • Zacząć możemy nie wcześniej w dniu złożenia wniosku - wyjątkiem jest koszt dokumentacji,
  • Nie możemy zakończyć przed złożeniem wniosku,
  • Musimy zakończyć przed upływem 30 miesięcy od dnia złożenia wniosku
Wszystko inne jest kosztem niekwalifikowanym i nie podlega finansowaniu w żadnej formie.

To teraz konkrety, czyli co i na jakich zasadach podlega finansowaniu (czyli jest kosztem kwalifikowanym). W tym wpisie skupiłem się na uzyskaniu dofinansowania do modernizacji domu istniejącego, w którym nie jest prowadzona działalność gospodarcza. Dofinansowaniu dla domów nowych, czyli tych, które są w trakcie budowy, poświęcę oddzielny wpis.

Dokumentacja

Każdą pracę z budynkiem dobrze jest zacząć od dokumentacji. Wiedzą o tym też autorzy programu "Czyste Powietrze" i oferują finansowanie dla czterech rodzajów dokumentacji:
  • Audyt energetyczny - jest podstawą jakichkolwiek pracy termomodernizacyjnych, o czym już wielokrotnie wspominałem. Albo pełny audyt albo tzw. "uproszczona analiza energetyczna", która de facto też jest jakąś formą audytu. Co ważne, wyniki audytu muszą być źródłem danych do wniosku a zakres - zostać w ramach programu wykonany. Wtedy audyt będzie stanowił koszt kwalifikowany. Finansowany jest do kwoty 1000,00 zł i załączany do wniosku.
  • Dokumentacja projektowa związana z modernizacją, przebudową dachu wraz z dociepleniem - pod warunkiem, że zakres projektu zostanie wykonany w ramach programu. Koszt kwalifikowany wynosi do 1000,00 zł.
  • Dokumentacja projektowa modernizacji instalacji i wymiany źródła ciepła - na tych samych zasadach jak wyżej. Do 1000,00 zł.
  • Ekspertyza ornitologiczna lub chiropterologiczna - jeśli w naszym domu mieszka ptactwo lub nietoperze. Koszt kwalifikowany - do 500,00 zł.
Wymiana źródła ciepła

Na wstępie przypomnę, że warunkiem koniecznym do wzięcia udziału w programie jest usunięcie źródła ciepła na paliwo stałe i zastąpienie go źródłem spełniającym warunki udziału w programie! Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy nie mamy źródła ciepła na paliwo stałe lub spełnia ono co najmniej 5 klasę normy EN 303-5:2012. Ten przypadek opiszę później.

Wymianę dzielimy na dwa etapy: stare odchodzi i nowe przychodzi. Każdy z nich opiszę oddzielnie:

Usunięcie starego źródła ciepła:

Na tym etapie, kosztem kwalifikowanym jest koszt demontażu oraz fizycznego i formalnego zutylizowania starego źródła ciepła, które nie spełnia najnowszych wymogów dla kotłów na paliwo stałe a także: pieca kaflowego, kominka, kozy lub trzonu kuchennego, które służyły do ogrzewania lub przygotowania ciepłej wody. Usuwane źródło musi być zasilane paliwem stałym (węgiel i jego pochodne lub biomasa) i być formalnie zezłomowane, co musi być potwierdzone kwitem.

Zakup i montaż nowego źródła ciepła:

Po usunięciu starego, czas na pozyskanie nowego. Tutaj mamy do wyboru kilka opcji. Kosztem kwalifikowanym dla każdej z nich jest zakup, montaż oraz przyłącze:
  • Węzeł cieplny wraz z  programatorem temperatury - węzeł musi spełniać obowiązujące wymogi techniczne. Koszt kwalifikowany dla węzła wynosi do 10000,00 zł a dla przyłącza cieplnego - dodatkowe do 10000,00 zł (z wyłączeniem części kosztów pokrywanych przez operatora sieci ciepłowniczej). Węzeł cieplny jest źródłem preferowanym w programie a to oznacza, że dofinansowanie każdego źródła wymienionego poniżej jest możliwe tylko wtedy, gdy nie ma możliwości albo ekonomicznego uzasadnienia przyłączenia domu do sieci ciepłowniczej. Taki fakt należy udokumentować.
  • Pompa ciepła powietrzna - spełniająca aktualne wymogi, w tym klasy efektywności energetycznej, min. A+. Dla pompy ciepła powietrznej koszt kwalifikowany wynosi do 30000,00 zł. Do pompy przysługuje również przyłącze elektroenergetyczne, do 8000,00 zł.
  • Pompa ciepła wodna lub gruntowa - wymogi, jak dla pompy powietrznej. Koszt dla pompy wodnej lub gruntowej wynosi do 45000,00 zł. Do tej pompy również przysługuje przyłącze elektroenergetyczne do 8000,00 zł.
  • Kocioł gazowy kondensacyjny - kocioł musi spełniać obowiązujące wymogi, w tym klasy efektywności energetycznej min. A. Koszt kwalifikowany dla kotła gazowego kondensacyjnego wynosi do 15000,00 zł i obejmuje kocioł ze sterowaniem, armaturą, układem odprowadzania powietrza i spalin oraz zbiornik na gaz. Mamy również możliwość sfinansowania przyłącza gazowego, do kwoty 5000,00 zł.
  • Kocioł olejowy kondensacyjny - Kocioł musi spełniać obowiązujące wymogi, w tym klasy efektywności energetycznej min. A. Koszt kwalifikowany obejmuje kocioł ze sterowaniem i armaturą, odprowadzanie powietrza i spalin oraz zbiornik na gaz i wynosi do 15000,00 zł.
  • System ogrzewania elektrycznego - musi spełniać obowiązujące przepisy. Koszt - do 10000,00 zł. Tutaj również przysługuje przyłącze elektroenergetyczne, do 8000,00 zł.
  • Kocioł węglowy - tylko spełniający wymogi określone w Rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1189 z dnia 28 kwietnia 2015 w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dot. ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe (Dz. Urz. UE L 193 z 21.07.2015, s. 100) i wymogi prawa miejscowego. Uwaga! Kocioł na paliwo stałe może byś sfinansowany tylko w miejscu, w którym nie ma możliwości przyłączenia do sieci ciepłowniczej ani do sieci gazowniczej! Koszt kwalifikowany wynosi do 10000,00 zł i obejmuje kocioł, armaturę oraz odprowadzanie powietrza i spalin.
  • Kocioł na biomasę - Wymogi jak dla kotła węglowego. Koszt - do 20000,00 zł.
W ramach "Czystego Powietrza" możemy sfinansować do dwóch źródeł ciepła. Finansowaniu nie podlegają źródła ciepła stosowane wyłącznie do przygotowania ciepłej wody. Należy pamiętać, że limit kosztów kwalifikowanych jest wspólny dla demontażu starego i montażu nowego źródła.

Do źródła ciepła przysługuje nam również modernizacja instalacji centralnego ogrzewania i instalacji przygotowania ciepłej wody. Są finansowane w ramach wspólnego limitu - do 15000,00 zł.

A co, jeśli już mam źródło spełniające warunki udziału w "Czystym Powietrzu" lub nie chcę go wymieniać?

Słuszne pytanie! W niektórych domach pracują źródła, których nie ma potrzeby wymieniać. W takiej sytuacji, nie otrzymamy finansowania do wymiany źródła ciepła (co jest oczywiste) a o finansowaniu innych przedsięwzięć decyduje data uzyskania pozwolenia na budowę domu:
  • Pozwolenie na budowę uzyskane przed 15 grudnia 2002 - z finansowania wyłączone są źródła ciepła wraz z przyłączami.
  • Pozwolenie na budowę uzyskane po 15 grudnia 2002 - finansowaniu podlegają wyłącznie: wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła, kolektory słoneczne i instalacja fotowoltaiczna.
Finansowanie przysługuje w przypadku, gdy w domu pracuje któreś z tych źródeł: węzeł cieplny, pompa ciepła, kocioł gazowy, kocioł olejowy, ogrzewanie elektryczne lub kocioł na paliwo stałe spełniający co najmniej 5 klasę normy EN 303-5:2012.

Przegrody budynku

Po źródle ciepła przyszedł czas na ocieplenie naszego domu. W ramach programu "Czyste Powietrze" możemy liczyć na sfinansowanie modernizacji, w zasadzie każdej przegrody zewnętrznej budynku oraz wewnętrznej jeśli oddzielają pomieszczenia ogrzewane od nieogrzewanych (np. stropu pod poddaszem). Koszt kwalifikowany jest wyznaczony w odniesieniu do jednostki powierzchni przegrody.

Podstawowym warunkiem dla kwalifikowania tych kosztów jest spełnienie przez nie warunków technicznych dotyczących izolacyjności cieplnej, które będą obowiązywały od roku 2021!

Poniższa tabela przedstawia maksymalne wartości współczynników przenikania ciepła przez przegrody dla spełnienia tych wymogów:
Źródło: internet


Dla przegród wielowarstwowych (ściany, podłogi, dachy, stropy i stropodachy) maksymalny koszt kwalifikowany wynosi 150,00 zł/m^2 i obejmuje materiały budowlane (termoizolacyjne i wykorzystywane do ochrony przed wilgocią) oraz prace budowlane.

Dla stolarki okiennej maksymalny koszt kwalifikowany wynosi 700,00 zł/m^2 i obejmuje okna, drzwi balkonowe, okna połaciowe i inne przeźroczyste przegrody nieotwieralne wraz z systemami montażowymi.

Dla drzwi i bram garażowych maksymalny koszt kwalifikowany wynosi 2000,00 zł/m^2. Brama garażowa jest finansowana tylko w garażach ogrzewanych.

Wentylacja mechaniczna i odnawialne źródła energii

Program "Czyste Powietrze" umożliwia jeszcze finansowanie odnawialnych źródeł energii (solarnych) oraz układu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.

Układ wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej z odzyskiem ciepła musi spełniać wymogi normy PN-EN 308. Koszt kwalifikowany dla układu wynosi do 10000,00 zł.

Układ kolektorów słonecznych musi posiadać certyfikat zgodności z normą PN-EN 12975-1 lub europejski znak jakości "Solar Keymark". Finansowanie na kolektory słoneczne przysługuje tylko w formie pożyczki w kwocie do 8000,00 zł.

Instalacja fotowoltaiczna o mocy do 5 kW musi spełniać wymogi norm: PN-EN 61215, lub PN-EN 61646 lub równoważne - dla modułów oraz PN-EN 50438 - dla inwertera. Finansowanie mikroinstalacji fotowoltaicznej odbywa się tylko w formie pożyczki w kwocie do 6000,00 zł/kW.

Podsumowanie

Na koniec, jeszcze kilka "Oczywistych oczywistości":

Po za wyżej wymienionymi, wszystkie materiały, urządzenia i instalacje finansowane w ramach "Czystego Powietrza" muszą być nowe i dopuszczone do sprzedaży.

W ramach programu należy zrealizować wszystkie przedsięwzięcia wskazane w audycie energetycznym, lub jeśli go nie ma - we wniosku.

Wymóg usunięcia źródła ciepła na paliwo stałe nie dotyczy źródeł spełniających co najmniej 5 klasę EN 303-5:2012 oraz kominków rekreacyjnych.

Z udziału w programie wyłączone są domki użytkowane sezonowo, oraz domy, w których powierzchnia wykorzystywana na prowadzenie działalności gospodarczej przekracza 30 % całkowitej powierzchni domu.

Jeśli w domu prowadzona jest działalność gospodarcza, to dofinansowanie jest obcinane proporcjonalnie o udział powierzchni wykorzystywanej do działalności gospodarczej w ogóle powierzchni użytkowej domu.

Wszystko, co tu jest napisane dotyczy również oddzielnych lokali mieszkalnych, którym założono księgi wieczyste.

VAT jest kosztem kwalifikowanym tylko w przypadku, gdy beneficjent nie ma możliwości odliczenia go, czyli nie jest VAT-owcem. Jeśli jest - otrzyma tylko kwoty netto.

środa, 19 czerwca 2019

Jak poprawnie wypełnić wniosek w o udział w programie "Czyste Powietrze"


Jak poprawnie wypełnić wniosek o udział w programie "Czyste Powietrze"

O samym programie "Czyste Powietrze" już chyba wiedzą wszyscy, więc nie będę się rozpisywał. Dzisiejszy temat jest dość skomplikowany, więc od razu przejdę do rzeczy. W odpowiedzi na liczne wątpliwości i pytania, którymi dzielicie się na wszelkich forach, dziś dziś zajmiemy się wypełnianiem wniosku o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze".

Wniosek wypełnimy na przykładzie jednego z budynków, w którym niedawno przeprowadzałem audyt energetyczny - który był właśnie podstawą do tegoż programu. Wszelkie dane osobowe są fikcyjne i zupełnie przypadkowe.

W tym przykładzie, mamy zwyczajny dom typu "klocek" z lat 80. zeszłego wieku, w którym grzejemy "kopciuchem". Chcemy zainstalować w nim pompę ciepła, docieplić ściany, wymienić okna i założyć instalację fotowoltaiczną.

Wniosek można pobrać z portalu beneficjenta WFOŚ i wypełnić jedynie w formie elektronicznej. Ma on formę aktywnego pliku PDF, który reaguje na wykonywane przez wypełniającego kroki.

UWAGA: Wypełniamy wniosek w wersji 3.0.1, obowiązującej w dniu jego opublikowania niniejszego wpisu.

Część A - informacje ogólne

W polu 4 i 5 wpisujemy planowane daty rozpoczęcia i zakończenia przedsięwzięcia. Chodzi tu o cokolwiek, na co chcemy dostać dofinansowanie. Obecnie mogą to być działania rozpoczęte rok przed złożeniem wniosku aż do dwóch lat po jego złożeniu.

Następnie czeka nas metryczka. W polach od 6 do 21 wpisujemy dane osoby, która wniosek składa. Musi to być ta sama osoba, która jest właścicielem lub współwłaścicielem domu i na którą zostaną wystawione wszystkie faktury! I tu mała wskazówka: jeśli nie masz telefonu stacjonarnego, to po prostu powtórz numer telefonu komórkowego lub odwrotnie. Żadne z pól nie może pozostać puste.

W polu 22, zaznaczamy kwadracik, tylko w przypadku, jeśli przedsięwzięcie będzie realizowane w innym domu niż adres zamieszkania wnioskodawcy. Jeśli to ten sam dom, to kwadracik pozostaje pusty, a pola od 23 do 31 pozostają szare.

W polu 32 należy podać numer konta bankowego, na które ma przyjść dotacja lub pożyczka. Najlepiej, konto wnioskodawcy. Po wpisaniu numeru konta, wniosek automatycznie rozpoznaje, który to bank i wypełnia pole 33. O tak:

Teraz możemy przejść do następnej części.

Część B - informacje o przedsięwzięciu

Ta część jest najważniejsza z punktu widzenia wniosku, gdyż właśnie w niej będziemy opisywać, wszystko, co w ramach "Czystego Powietrza" zamierzamy zrobić z naszym domem. W tym przykładzie wymienimy kopciucha na pompę ciepła, zamontujemy przyłącze energetyczne i instalację podłogową a także docieplimy ścianę i dach oraz wymienimy okna i założymy instalację fotowoltaiczną.

Na rozgrzewkę, część adresowa. W polach od 34 do 37 wybieramy z listy rozwijanej a w kolejnych - wpisujemy. W polu 43 należy wpisać numer księgi wieczystej. Jeśli jej nie ma, to wpisujemy znak "-", tak jak na załączonym obrazku. Jeśli mamy starą księgę wieczystą, to jej numer należy przerobić na nowy, zgodnie z instrukcją zamieszczoną na przykład tutaj: https://ksiegawieczysta.net/stary-numer-ksiegi-wieczystej-jak-zamienic-na-nowy-numer-kw/
Oto przykładzik:

W polach 49 i 50 mamy zadeklarować stosowane obecnie źródło ciepła (innymi słowy: czy palimy węglem, gazem, biomasą, czy może mamy ogrzewanie elektryczne). Wniosek dopuszcza możliwość dodania dwóch źródeł z listy rozwijanej:

Nasuwa się pytanie, a co jeśli mam trzy lub więcej źródeł. Cóż, nikt nie wie. Ja proponowałbym wpisać te, które najbardziej nadają się do wymiany. Należy pamiętać, że dofinansowanie do wymiany źródła ciepła dostaniemy tylko wtedy, gdy wytniemy kotły na paliwo stałe, czyli: węgiel lub biomasę.

Po opisie domu, przechodzimy do właściwego planowania tego, co ma być w nim zrobione. Zaczynamy wypełnianie od dokumentacji.


  1. Audyt energetyczny - jeszcze w tym rozdziale dowiecie się, dlaczego zrobienie go jest takie ważne. Dobrze sporządzony audyt to podstawa do planowania jakichkolwiek robót związanych z termomodernizacją w domu. Więcej o tym, czym jest audyt, napisałem już wcześniej i zamieściłem na stronie pod tym linkiem: https://efektywnosc-energetyczna-dla-opornych.blogspot.com/2016/08/ocieplamy-dom-czesc-pierwsza-audyt.html
  2. Dokumentacja projektowa związana z modernizacją - obejmuje wszelkie projekty, w szczególności te, które ingerują w konstrukcję budynku
  3. Dokumentacja projektowa modernizacji instalacji wewnętrznych - jeśli będzie wymiana instalacji np. ogrzewania
  4. Ekspertyza ornitologiczna - zdarza się, że nasze prace będą miały wpływ na środowisko.

Wszystkie powyższe dokumentacje są finansowane w ramach programu "Czyste Powietrze", do kwot określonych w regulaminie. Spośród pól od 52 do 55 wypełniamy te, które dokumentacje pozyskaliśmy lub pozyskamy. Uwaga! Audyt energetyczny musi być sporządzony przed wypełnieniem wniosku, ponieważ służy do pozyskania danych do tegoż wniosku!

Zwróćcie uwagę na różnicę w kosztach. Śpieszę z wyjaśnieniem, że wniosek samodzielnie pilnuje poszczególnych limitów finansowania i nie musimy martwić się o to, czy dostaniemy dofinansowanie, jeśli te limity przekroczymy. Dostaniemy, ale tylko do wysokości limitów. Na powyższym przykładzie: koszt dokumentacji projektowej przekracza limit 1000,00 zł, więc w polu 54 wpisuję koszt faktyczny, 1500,00 zł, ale wniosek kwalifikuje do programu tylko 1000,00 zł. Resztę dorzucę z własnej kieszeni.

Teraz przechodzimy do wymiany źródeł ciepła.

Uwaga na pole 58! (i analogicznie na pole 64). Co to znaczy, że moje obecne źródło ciepła spełnia albo nie spełnia wymagań?

  • Spełnia wymagania, jeśli już mamy zainstalowane to, co możemy finansować w ramach "Czystego Powietrza", czyli: Kocioł na paliwo stałe (co najmniej 5 klasy normy EN 303-5-2012 lub nowszy), węzeł ciepłowniczy, ogrzewanie elektryczne, kocioł olejowy, kocioł gazowy kondensacyjny lub pompa ciepła - wówczas nie dostaniemy dofinansowania do wymiany źródła ciepła,
  • Nie spełnia wymagań, jeśli mamy cokolwiek innego niż wymienione w punkcie powyżej - wówczas otrzymamy dofinansowanie. Ale uwaga na pułapkę! Podstawowym warunkiem udziału w "Czystym Powietrzy" jest wtedy usunięcie źródła ciepła na paliwo stałe! Oznacza to, że nie wymienimy starego kotła gazowego na nowy.

W polach 59, 60 i 61 wybieramy z list rozwijanych a w polu 62 wpisujemy całkowity koszt zakupu i montażu źródła ciepła. Może być z jakiejś oferty, audytu lub orientacyjny. Podobnie postępujemy w polach od 64 do 68, jeśli wcześniej zaznaczyliśmy, że mamy dwa źródła ciepła. Jak pewnie zauważyliście, znów nie zmieściłem się w limicie kosztów, więc dotacji dostanę tylko od 30000,00 zł a reszta - z własnych lub pożyczki.

Następnie, wybieramy przyłącze. W polu 72 zadeklarowaliśmy, że chcemy a w polu 73 pojawiła się informacja, że ma to być przyłącze elektroenergetyczne. W tym wypadku, wniosek sam decyduje na podstawie wybranego wcześniej źródła ciepła. W polu 74 wpisujemy koszt całkowity. Przykład poniżej:

W tej samej tabeli wybieramy rodzaj instalacji centralnego ogrzewania. W polu 81 możemy wybrać z listy. My decydujemy się na instalację podłogową i w polu 83 podajemy jej koszt.

Przechodzimy teraz do tej dużej tabeli związanej z modernizacją ścian, podłóg, dachów i innych przegród nieprzeźroczystych. Najpierw ją pokażę a potem opiszę:

I zaczynamy od lewej:

  • Przedmiot modernizacji - tutaj trzeba pamiętać, że dane dotyczące ściany, podłogi, dachu, czy innych należy wpisywać w odpowiednich wierszach. Jeżeli np. mamy dwie ściany do ocieplenia, to po kliknięciu w symbol "+" pojawi się następny wiersz z tym samym rodzajem przegrody.
  • Rodzaj ocieplenia - z listy rozwijanej należy wybrać to, czym ocieplamy. Skąd to mam wiedzieć? Właśnie z AUDYTU!
  • Grubość ocieplenia - w centymetrach. To również jest w audycie.
  • Powierzchnia ocieplenia - tu podajemy sumę powierzchni tej przegrody po odjęciu wszelkich otworów (np. okien i drzwi).
  • Koszty ocieplenia - Ile będzie nas kosztowało ocieplenie tej przegrody. Razem z pracami towarzyszącymi, takimi jak np. położenie elewacji lub zerwanie jakiejś warstwy ściany.
  • Wartość lambda - to również dana z audytu lub od producenta materiału izolacyjnego. Jest to współczynnik przewodzenia ciepła.
  • Współczynnik U przed ociepleniem i po - to są najważniejsze dane, których również dostarcza nam audyt. Współczynnik przenikania ciepła przez całą przegrodę jest cechą charakterystyczną, z której wynikają straty ciepła przez nią. Im niższy, tym mniejsze straty ciepła.
  • Zgodnie z WT 2021 - tu wyskoczy nam informacja o spełnieniu warunków technicznych, które są konieczne aby można było otrzymać dofinansowanie.

Tę tabelę należy wypełniać na podstawie audytu energetycznego budynku.

Kolejna tabela dotyczy okien i drzwi. Tutaj również będziemy potrzebowali współczynników U, które znajdziemy w audycie.

Oto przykład wypełnienia części dotyczącej okien. Analogicznie wypełniamy tę dotyczącą drzwi.

W naszym domu będziemy chcieli założyć mikroinstalację fotowoltaiczną. Przypominam, że na nią otrzymamy wyłącznie pożyczkę. W polu 191 wpisujemy jej moc zainstalowaną, w polu 192 - wybieramy, czy będzie podłączona do sieci energetycznej a w polu 193 - koszt.

Tym sposobem, wypełniliśmy całą część dotyczącą planowanego przedsięwzięcia. Następnie, przechodzimy do części finansowej.

Część C - miesięczny średni dochód na osobę w gospodarstwie domowym

Nadszedł czas aby wyspowiadać się z naszych dochodów. To od nich zależy, jaką dotację będziemy mogli otrzymać. Tabelka, na pierwszy rzut oka wygląda strasznie, ale gdy się jej przyjrzymy, to z pewnością załapiemy, co, gdzie i jak. Oto ona:

Pole 195 służy do ustalenia naszego stanu cywilnego. Zatem, w tym przykładzie, deklarujemy, że jesteśmy w związku małżeńskim, wpisujemy dane żony i zaznaczamy wspólnotę majątkową. W polu 196 deklarujemy, że jesteśmy podatnikami. Chodzi tu o podatników jakiegokolwiek podatku dochodowego. W polu 197 wpisujemy ostatni rok podatkowy, za który mamy deklaracje lub informację o wysokości dochodów. Np: zeszły.

Następnie, po kolei, wpisujemy wszystkie osoby, które mieszkają w naszym domu, łącznie z  wnioskodawcą i tymi, które nie mają żadnych dochodów. Naciskając symbol "+" przy pierwszej osobie z tabeli, uruchomimy kolejny wiersz. W naszym przykładzie znajdują się dwie osoby osiągające dochody,w tym: jedna - z umowy o pracę, a druga - z działalności gospodarczej oraz dwie osoby bez dochodów.
 

W każdym przypadku podajemy:
  • Imię i nazwisko
  • Narodowość
  • PESEL
  • Stopień pokrewieństwa - wybrać z listy
  • Wartość rocznego dochodu w PLN - rozumie się przez to dochód na rękę, po odjęciu podatków i alimentów. (Świadczenie 500 + nie zalicza się do dochodu :-)
  • Rodzaj dochodu - wybrać z listy
  • Rodzaj dokumentu potwierdzającego dochód - wybrać z listy. Ten dokument trzeba będzie załączyć do wniosku
  • Urząd skarbowy - ten, do którego składamy deklaracje podatkowe. Trzeba go wypełnić nawet dla osób, które nie mają dochodów. Nie wiem dlaczego.

Jeżeli osoba ma dwa lub więcej źródeł dochodu, to trzeba ją wpisać tyle razy ile ma tych źródeł.

Na zakończenie części finansowej, wniosek dokonuje analizy wprowadzonych przez nas danych i wyznacza maksymalny poziom dotacji. W naszym przykładzie wyszło nam, że otrzymać możemy dotację w wysokości do 55% kosztów kwalifikowanych.

Część D - finansowanie inwestycji

W tej części wypełniamy tylko dwa lub, jeśli wnioskujemy o pożyczkę - cztery pola. Znajduje się tu krótkie podsumowanie naszych wcześniejszych kliknięć i maksymalne kwoty, jakie możemy otrzymać lub pożyczyć. Tak więc, w polu 221 wpisujemy wysokość wnioskowanej dotacji (od zera do kwoty z pola 219) i analogicznie w polu 222 - wysokość wnioskowanej pożyczki. Jeśli nie chcemy pożyczki, to wpisujemy 0. Jeśli natomiast korzystamy, to mamy prawo odroczyć sobie spłatę maksymalnie do 24 miesięcy lub zakończenia przedsięwzięcia. Wpisujemy to w polu 224. W polu 225 wpisujemy okres trwania pożyczki. Jak na przykładzie poniżej:

Części E i F - oświadczenia i wymagane załączniki

Na zakończenie pozostała nam ostatnia, najnudniejsza część, zawierająca oświadczenia i załączniki. Cóż, trzeba zaznaczyć wszystkie wymagane a resztę przeczytać i ewentualnie też zaznaczyć.

Pamiętajcie, że do wniosku trzeba dołączyć:

  • Dokument potwierdzający własność budynku - jeśli nie ma księgi wieczystej
  • Dokumenty potwierdzające dochody - wszystkie, które wymieniliśmy w części finansowej
  • Audyt energetyczny
  • Formularz ODO1 i ODO2, które można pobrać z portalu beneficjenta - dotyczą danych sosbowych
  • Zaświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego lub o dochodach nieopodatkowanych - jeśli takie mamy.
Co zrobić z wnioskiem

Gotowy wniosek musi przejść weryfikację formularza. Inaczej nie będziemy mogli go wydrukować. Aby to zrobić, klikamy w pole "weryfikacja formularza" na pierwszej stronie i czekamy na komunikat. Pojawi się jeden z dwóch:
Wtedy wszystko jest ok. i możemy działać dalej, albo
wtedy należy wrócić do pól, o których mowa w komunikacie i poprawić je zgodnie z instrukcją, która się tam wyświetli.

Gotowy wniosek, wraz z załącznikami wstawiamy do skrzynki podawczej, która znajduje się na portalu beneficjenta. Należy go również wydrukować, podpisać i wraz z oryginałami załączników wysłać do WFOŚiGW.

piątek, 12 października 2018

Magazynowanie energii w sieci


Magazynowanie energii w sieci - prosument po nowemu


Wyobraźcie sobie, że Wasza domowa elektrownia wyprodukowała więcej prądu, niż potrzebowaliście i nadwyżki magazynujecie sobie aby móc je wykorzystać w przyszłości. Science fiction? Od dwóch lat, użytkownicy mikroinstalacji odnawialnych źródeł energii mogą magazynować energię w sieci i pobierać gdy jej potrzebują. Dziś opiszę Wam zasady i korzyści wynikające z Net-meteringu.

Net-metering został wprowadzony do Polski nowelizacją ustawy o odnawialnych źródłach energii, z dnia 1 lipca 2016 roku. W myśl jej zapisów, każdy, nieprowadzący działalności gospodarczej, właściciel przyłączonej do sieci energetycznej mikroinstalacji OZE (fotowoltaika, turbina wiatrowa, itp.), który wyprodukuje nadwyżki energii, może później odebrać ją (po potrąceniu części) na własne potrzeby. W zależności od mocy instalacji, zakład energetyczny zabiera 20 lub 30 procent zgromadzonej energii. Przyznam, że w porównaniu z cenami gwarantowanymi ten mechanizm się wyjątkowo udał, gdyż czyni takie inwestycje jak fotowoltaika opłacalnymi.

Co dzieje się z prądem, który wyprodukowałem a nie zużyłem?

Dokładnie to, co z Twoimi składkami na ZUS :-) Twoje nadwyżki są wtłaczane do systemu i pracują dla dobra ogółu. Ponadto, są skrupulatnie liczone (wymaga to instalacji dwukierunkowego licznika energii) i zapisywane jako "Twoje". W chwili, gdy produkujesz mniej energii niż zużywasz, uznaje się, że energia, którą pobierasz pochodzi z tego, co uzbierałeś w swoim magazynie. Co dzieje się z naszymi pieniędzmi w ZUS? ... Nie o tym jest ten blog :-) Przykład poniżej:

Opracowanie własne
Kowalski posiada instalację fotowoltaiczną o mocy 3 kW. Pierwszego, słonecznego dnia jego pojechał na ryby, więc zużył zaledwie 1 kWh a w tym czasie jego instalacja wyprodukowała 3 kWh. Powstała 2 kWh nadwyżki trafiły do magazynu, czyli do sieci.

Drugi dzień również był słoneczny, więc fotowoltaika również wyprodukowała 3 kWh. Ale Kowalski był w domu i zużył całe 3 kWh. Jak widzicie, Kowalski nie miał ani nadwyżki, ani niedoboru.

Trzeciego dnia lało jak z cebra, więc instalacja ledwo wycisnęła z siebie 1,5 kWh. Kowalski po powrocie do domu musiał wysuszyć całe ubranie i zużył 4 kWh. Bilans tego dnia to 2,5 kWh niedoboru.

I teraz magazyn. Zgromadzone w nim 1,6 kWh (2 kWh przekazane do sieci po potrąceniu 20% przez zakład energetyczny), pozwoliły w dużej części uzupełnić niedobór energii w domu Kowalskiego, tak więc zapłaci on tylko za zużyte 0,9 kWh energii! Bez fotowoltaiki musiałby kupić 8 kWh!

Czy to się opłaca?

Jak wynika z powyższego przykładu, posiadanie mikroelektrowni przynosi wymierne korzyści finansowe. Nie bez znaczenia jest fakt zmagazynowania energii, dzięki któremu produkcja może być skonsumowana wtedy, kiedy my chcemy a nie od razu. Tracimy jedynie 20 % energii zmagazynowanej (lub 30 dla większych instalacji), tytułem opłaty za magazyn.

Ale Fajne! Ja też tak chcę! Co mam zrobić, żebym mógł magazynować energię w sieci?

Po pierwsze - posiadać jakieś źródło. Moim zdaniem, net-metering jest wprost stworzony dla instalacji fotowoltaicznych, bowiem pozwala idealnie wykorzystać różnice między porami, kiedy produkujemy energię (okolice południa) i kiedy ją zużywamy (poranny i popołudniowy szczyt). Mała instalacja PV zaczyna się od 15 tysięcy złotych i zwraca się zwykle w ciągu 15 lat.

Po drugie - jeśli moc Twojej instalacji nie przekracza 50 kW (misroinstalacja), to wystarczy ją tylko zgłosić do zakładu energetycznego.

Po trzecie - dwukierunkowy licznik energii - rzecz bardzo ważna. Standardowe liczniki liczą energię ale nie potrafią rozpoznać kierunku, w którym ona płynie! W najgorszym przypadku, energia wyprodukowana, byłaby po prostu policzona jako zużyta a przecież chodzi o coś zupełnie przeciwnego. Dlatego instalację uruchamiamy dopiero PO wymianie licznika!

Pozostałe ważne rzeczy:

Przy zużyciu energii przez Prosumenta, przyjmuje się, że energia pochodzi kolejno z: 1 - własnego źródła; 2 - magazynu; 3 - sieci energetycznej.

Każda kilowatogodzina wprowadzona do magazynu, pozostaje tam przez 365 dni. Tyle masz czasu na jej wykorzystanie, niezależnie od okresu rozliczeń ze sprzedawcą. Energię z magazynu pobiera się zgodnie z zasadą: pierwsze weszło - pierwsze wyszło.

poniedziałek, 10 września 2018

Gazowa absorpcyjna pompa ciepła

Gazowa absorpcyjna pompa ciepła


Gazowa absorpcyjna pompa ciepła - na czym polega jej geniusz


W ostatnim artykule opisałem wybrane sposoby dofinansowania do wymiany źródła ciepła, z których można skorzystać. Dziś przedstawię jedno z rozwiązań, na które można te środki przeznaczyć, a które moim zdaniem jest bardzo fajną alternatywą dla kotłów gazowych.

O technologii absorpcyjnej dowiedziałem się stosunkowo niedawno. Lecz wystarczyła chwila, bym przekonał się, jak fajnie zastosowano ją w pompie ciepła. O klasycznych, sprężarkowych pompach ciepła, już kiedyś pisałem: gwoli przypomnienia wstawiam link: 

http://efektywnosc-energetyczna-dla-opornych.blogspot.com/2016/11/odnawialne-zroda-energii-w-domu-pompa.html

Tym razem przedstawię, podobne rozwiązanie na pozyskiwanie ciepła z powietrza, gruntu lub wody, ale zasilane gazem. Zasada działania pozostaje ta sama: w zamkniętym układzie krąży sobie czynnik niskowrzący, który, w dolnym źródle pobiera ciepło z powietrza/ziemi/wody. Następnie jest on podgrzewany po to aby oddać to ciepło do miejsca docelowego, którym może być instalacja centralnego ogrzewania, ciepłej wody lub jakaś inna.

Rys. 1 Schemat działania urządzeń absorpcyjnych. Źródło: www.gazuno.pl
Cała różnica (z technologicznego punktu widzenia) polega na tym, że co innego ten czynnik podgrzewa. W tradycyjnej pompie sprężarkowej, czynnik jest podgrzany w procesie adiabatycznego ściśnięcia go, gdy znajduje się w stanie parowym. W sprężarkowej pompie, robi to właśnie sprężarka. W pompie gazowej absorpcyjnej, ciepło czynnika pochodzi, pośrednio, ze spalania gazu; podgrzewa ono tzw. roztwór bogaty (czynnik chłodniczy / woda) znajdujący się w generatorze. W wyniku podgrzania, z roztworu odparowuje czynnik, który pod wysokim ciśnieniem i wysoką temperaturą przechodzą przez rektyfikator. W procesie rektyfikacji, pary czynnika kontaktują się z roztworem bogatym. Następnie czynnik niemal całkowicie oczyszczany jest z pary wodnej, żeby mógł oddać ciepło w skraplaczu. Następnie kieruje się do parownika, w celu pobrania ciepła z otoczenia. W absorberze, pary amoniaku absorbowane są przez roztwór ubogi, który dociera z dolnej części generatora, zostaje rozprężony i w postaci deszczu jest rozpylony w absorberze. Mieszanka bogata kierowana jest do wymiennika (skraplacza) i tam również oddaje ciepło. (Cytat przybliżony z katalogu urządzeń absorpcyjnych, dostępnego na www.gazuno.pl)
Obraz 2 - źródło: materiały
informacyjne firmy Gazuno
Wiem, że ciężki techniczny język nie wszystkim przypadł do gustu, ale po uproszczeniu, po prostu okazuje się, że ciepło w tej pompie pochodzi z otoczenia (przez parownik) i spalania gazu (palnik) a reszta "czary-mary" dzieje się po to aby z tych źródeł wyciągnąć maksymalną wydajność. A ponadto, to wszystko mieści się w małej eleganckiej skrzynce, którą można postawić w kotłowni, obok budynku lub na dachu.

A teraz o tym, dlaczego absorpcyjna pompa ciepła jest fajna:

Po pierwsze: jest praktycznie bezobsługowa. Jedynymi wrażliwymi elementami (mechanicznymi lub elektrycznymi) są palnik i pompa roztworu. Ich żywotność przy prawidłowej konserwacji sięga 40 lat. Reszta robi się sama!

Po drugie: bo jest tania w użytkowaniu. Sam zakup i instalacja, to oczywiście droga impreza (zwłaszcza, gdy zdecydujemy się na pompy gruntowe), której koszty w małym jednorodzinnym domku mogą dochodzić do ok. 90 000 zł, ale samo jej funkcjonowanie kosztuje tyle, co serwis, prąd do pompy (ilości śladowe) i gaz. Pomimo różnicy w efektywności obu rodzajów pomp (w poniższym przykładzie: dla pompy sprężarkowej 350% a dla absorpcyjnej 150%) koszty ich działania można bardzo szybko porównać licząc:

Obiekt potrzebuje 1000 kWh ciepła w skali roku.

Pompa sprężarkowa potrzebuje do tego 1000 / 3,5 = 285,71 kWh prądu, a absorpcyjna: 1000 / 1,5 = 666,67 kWh gazu.
Gaz jest ok. trzykrotnie tańszy od prądu, więc:

Koszt pompy sprężarkowej = 0,5 zł/kWh x 285,71 kWh = 142,86 zł
Koszt pompy absorpcyjnej = 0,17 zł/kWh x 666,67 kWh = 111,11 zł.

Dla porównania, najlepsze kotły kondensacyjne, których sprawność dochodzi do 105 % (i tak podciągam), w tej sytuacji kosztują: (1000 kWh / 1,05) x 0,17 zł/kWh = 161,90 zł

Po trzecie: bo to rozwiązanie jest ekologiczne. I pomimo spalania gazu, który odbywa się naprawdę w sposób czysty, potrafi sprostać najnowszym wymogom technicznym dotyczącym zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną w budynkach.

I tutaj również pomogę sobie obliczeniami. Wróćmy do poprzedniego przykładu:

Zapotrzebowanie na energię dla pompy sprężarkowej = 285,71 kWh x 3,0 (wskaźnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej) = 857,13 kWh.
Zapotrzebowanie na energię dla pompy absorpcyjnej = 666,67 kWh x 1,1 (wskaźnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej) = 733,34 kWh!

Wychodzi na to, że pompa absorpcyjna jest bardziej ekologiczna od pompy sprężarkowej!

Takich, mniej lub bardziej istotnych zalet pomp absorpcyjnych jest więcej. Warto więc rozważyć zakup takiej, być może z dofinansowaniem, do swojego domu.

czwartek, 22 lutego 2018

Dofinansowanie do wymiany źródła ciepła - przegląd programów


Dofinansowanie do wymiany źródła ciepła - przegląd programów


Dziś premier Mateusz Morawiecki ogłosił start rządowego programu mającego na celu likwidację tzw. niskiej emisji, o nazwie "Smog Stop". O problemie zanieczyszczonego powietrza w dużych miastach, zwłaszcza w okresie grzewczym, wie już chyba każdy, nie tylko z mediów ale czasem przekonujemy się o tym wychodząc z domu.

Niska emisja jest to po prostu emisja gazów, będących produktami spalania, na niewielkiej wysokości nad ziemią (do 40 metrów), której głównymi sprawcami są właśnie konwencjonalne kotły i piece. To, czym palimy w takich piecach skutkuje tym, czym oddychamy. Widać to szczególnie w czarnym dymie wydobywającym się z niektórych domowych kominów. Stare piece na biomasę, może i dają nam upragnione zimą ciepło, ale również spaliny, których najczęściej się pozbywamy, częstując sąsiadów i przechodniów. O "zbawiennych" dla ludzkiego organizmu skutkach wdychania produktów spalania śmieci nie będę tu pisał - są na ten temat niezliczone publikacje.

Wśród realizowanych i planowanych programów tego typu są zarówno takie skierowane do jednostek samorządowych jak i te, z których może skorzystać każdy obywatel - są to głównie programy gminne. Ze względu na obszerny temat ograniczę się do opisu nowego rządowego programu oraz wybranych, funkcjonujących w Polsce.

1. SMOG STOP

Kto z Was jest ze Śląska, ten zapewne kojarzy już tę nazwę. I słusznie, bowiem program Smog Stop funkcjonuje już od 2017 roku na terenie Województwa Śląskiego. Od dziś ma być "rozciągnięty" pilotażowo na 22 polskie miasta znajdujące się na liście najbardziej zanieczyszczonych aglomeracji wg Komisji Europejskiej. Informacje o formacie ogólnopolskim są na razie szczątkowe, więc opiszę jak to wygląda na Śląsku:

Program przewiduje dofinansowanie w postaci dotacji do kosztów wymiany źródła ciepła (tj. fizycznego usunięcia starego źródła i zastąpienia go nowym zgodnym z kryteriami programu) dla właścicieli domów jednorodzinnych, które już zostały oddane do użytku i posiadają instalację ogrzewania zasilaną z konwencjonalnego źródła. Możliwe jest uzyskanie finansowania do 25 % poniesionych kosztów.

Program finansuje prace obejmujące wymianę konwencjonalnego źródła ciepła na źródło konwencjonalne spełniające wymogi 5 klasy wg PN-EN3035:2012, wymianę źródła ciepła na odnawialne oraz prace termomodernizacyjne.

W Śląskiej wersji programu należy zwrócić uwagę na to, że program ma charakter konkursowy i wnioskodawcy rywalizują ze sobą o finansowanie oraz na to, że aby otrzymać pieniądze należy udokumentować wykonanie prac i że nie wszystkie poniesione wydatki są dofinansowywane. Program ten realizowany jest cyklicznie w określonym czasie, więc aby przystąpić do niego należy pilnować terminów.

Trudno powiedzieć, czy program ogólnopolski będzie wyglądał tak samo, ale sądząc po takiej samej nazwie, można spodziewać się podobnych mechanizmów. Mówi się o puli rzędu 750 mln zł w pilotażu a później, nawet o 10 mld zł!

Więcej informacji znajduje się na stronach WFOŚiGW w Katowicach:

2. DOTACJA NA ZAMIANĘ OGRZEWANIA WĘGLOWEGO NA EKOLOGICZNE W GDAŃSKU

Pierwszy z opisywanych programów gminnych realizowany jest w Gdańsku. Skorzystać z niego mogą zarówno osoby fizyczne, jak i przedsiębiorstwa, wspólnoty mieszkaniowe i inne podmioty. Wsparciem jest jednorazowa dotacja do kosztów wymiany źródła ciepła na gazowe, elektryczne lub przyłączenie się do miejskiej sieci ciepłowniczej. W tym programie można uzyskać do 100 % wartości inwestycji jeśli wnioskodawca nie jest wspólnotą lub spółdzielnią mieszkaniową i do 50 % - dla wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych.

Główną wadą tego programu jest to, że finansowanie obejmuje wymianę źródła ciepła wyłącznie na gazowe, elektryczne lub miejskie (Wyłączone z finansowania są pompy ciepła). Problem również może stanowić wymagane udokumentowanie, że posiadane źródło ciepła jest jedynym w całym gospodarstwie; organizator wymaga zaświadczenia zarządu wspólnoty lub opinii kominiarskiej.

Dobrą wiadomością dla wnioskodawców jest to, że program ten nie ma charakteru konkursowego i że jest realizowany przez cały rok.

Więcej informacji znajdziecie na stronach Urzędu Miejskiego w Gdańsku:

3. PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI DLA MIASTA KRAKOWA

Coraz częściej mówi się o Krakowie właśnie w kontekście smogu. Z powodu na wybitnie niekorzystne położenie w dolinie Wisły, w Krakowie bardzo trudno o naturalną wentylację powietrza.

Program dla Krakowa, podobnie jak poprzednie opisane, również zakłada przydział dotacji na inwestycje związane z wymianą pieców i kotłów węglowych na ekologiczne źródła. Udział w nim mogą wziąć osoby fizyczne oraz instytucje niebędące w tzw. sektorze publicznym. W ramach tego programu można ubiegać się o dofinansowanie do trwałej wymiany systemu ogrzewania na proekologiczne, instalację odnawialnego źródła energii lub przyłączenie ciepłej wody, jeśli zlikwiduje się palenisko lub kotłownię opalaną paliwem stałym.

Również w tym programie można uzyskać do 100 % wartości inwestycji, ale istnieją górne granice finansowania, które odniesione są do obniżenia zapotrzebowania budynku na ciepło. Ten program spośród wszystkich, opisanych w niniejszej publikacji ma najmniej ograniczeń, bowiem pozwoli finansować niemal każde przedsięwzięcie zmierzające do poprawy efektu ekologicznego wytwarzania ciepła. Nie pokrywa się jedynie kosztów ekspertyz.

Wnioski można składać przez cały rok lub do wyczerpania środków przeznaczonych na finansowanie programu. Regulamin znajduje się w uchwale Rady Miasta Krakowa a wniosek można pobrać ze strony: https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=93688.

4. POZOSTAŁE GMINNE PROGRAMY FINANSUJĄCE WYMIANĘ ŹRÓDŁA CIEPŁA

W Polsce, organizowanie programów oraz przydzielanie dotacji na wymianę źródeł ciepła jest zadaniem gmin. Dlatego właśnie funkcjonuje mnóstwo programów o takim właśnie zasięgu. Chcąc skorzystać z dofinansowania, przede wszystkim sprawdź, czy w Twojej gminie funkcjonuje taki program. Większość z nich jest dotacyjna i zakłada finansowanie części poniesionych kosztów. Przy staraniu się o dofinansowanie należy, najczęściej poczynić następujące kroki:
  1. Sprawdzić, jakie warunki należy spełnić, aby skorzystać z programu.
  2. Policzyć koszty związane z wymianą źródła ciepła (w wielu przypadkach, gmina zwraca część poniesionych już wydatków).
  3. Ocenić efekt: o ile zmniejszy się zapotrzebowanie na ciepło lub straty ciepła lub emisja spalin i czy inwestycja się opłaci.
  4. Złożyć poprawnie wypełniony wniosek
  5. Jeśli decyzja będzie pozytywna - wypełnić wniosek.
  6. Działać! Czyli wymienić piec. Pamiętaj o zachowaniu rachunków!
  7. Rozliczyć się z gminą i odebrać dotację.


W kolejnym poście, przedstawię Wam krótką analizę techniczną i ekonomiczną dla przykładowej wymiany źródła ciepła i ocieplenia ścian w domu jednorodzinnym.

Wszystkie ilustracje i zdjęcia przedstawione w niniejszej publikacji pochodzą z internetu.